Dan ben je 15 en wordt je gebeld met de vraag om iets liefs tegen je stervende moeder te zeggen. Het overkwam Yvette. Het plotselinge verlies van haar moeder was intens, maar Yvette zette haar verlies om in de kracht om gezinnen in rouw te steunen bij hun verliesproces.

Niets aan de hand

Yvette haar ouders hadden samen een horecabedrijf en werkte zeven dagen in de week. “Mijn moeder was altijd in de weer. Was het niet voor het bedrijf, dan wel voor de schoolraad of de lokale hockeyclub. Ze was geliefd en hielp iedereen die ze kon helpen. Voor haar was er geen tijd om ziek te zijn of te zeuren. ´´

Plotseling verward

Het gezin is tweede kerstdag uit eten wanneer haar moeder wat verward  gedrag vertoont. “Niets zorgelijks dachten wij, ze was moe en dan vergeet je gewoon weleens wat”. Ze gingen naar huis en moeder en dochter kropen samen in bed voor de traditionele kerstfilm-avond. “Mijn moeder viel de gehele tijd in slaap tijdens de film. Ik moest erom lachen en maakte haar de eerste drie keer nog wakker, met de vraag of ze het wel een leuke film vond, maar heb het daarna gelaten.´´ Haar moeder vroeg aan haar of ze het leuk zou vinden om de dag erna voor de gezelligheid mee naar het werk te gaan. Dat wilde Yvette wel en dus spraken ze af dat haar moeder haar de volgende ochtend wakker zou maken. Dat afgesproken te hebben vallen ze beide in slaap. Haar moeder blijkt haar te hebben laten liggen en is alleen naar haar werk vertrokken. Dan ineens wordt er gebeld. “Ik zag aan het nummer dat het de zaak was, dus begon grapjes te maken en kerstliedjes te zingen, maar werd direct afgekapt door één van de medewerkers van mijn ouders. “Yvette even geen grappen nu, klinkt het aan de andere kant van de lijn. De stem klinkt serieus en ze vervolgd met “Er is iets mis met je moeder, ik heb je vader nodig” Ik hoor de ernst in haar stem en sprint naar boven. Het leek wel alsof mijn vader het wist, want die zat al rechtop in zijn bed en aan zijn ogen zag ik dat die wist dat er iets niet goed was.” De vader van Yvette haast zich naar zijn vrouw. Het is kerstvakantie dus Yvette en haar broer zijn thuis en worden niet veel later opgehaald door een tante en oom. “Mijn broer en ik waren best relaxt. We dachten dat het allemaal wel mee zou vallen. Onze moeder was immers nooit ziek. We pakte triviant uit de kast met de gedachte straks lekker een spelletje spelen met onze tante en oom´´.  Net op het moment dat ze triviant op tafel leggen, belt hun vader met de vraag of we zo snel mogelijk naar het ziekenhuis kunnen komen.

De eerste confrontatie

Broer en zus komen aan in het ziekenhuis en worden direct naar de SEH geleidt. “Ik vergeet het nooit meer, daar lag ze hoor…verschillende artsen rond haar bed, overal kabels, piepjes en haar opengeknipte kleding die onder het braaksel zat. Haar hoofd naar één kant gebogen en volledig van de kaart. Het was een heftige confrontatie met de werkelijkheid.´´ De moeder van Yvette blijkt een hersenbloeding in haar hersenstam te hebben met wat kleine bloedingen er omheen.  De vader van het gezin zag al meteen dat het niet goed was en bereidde zijn kinderen, op gepaste wijze, voor op het ergste. “We vroegen onze vader wat er aan de hand was en gaven aan de waarheid te willen weten. Hij nam ons apart en liet rustig doorschemeren dat onze moeder dusdanig ziek was dat de komende vierentwintig uur cruciaal zouden zijn en dat er een grote kans was dat ze het niet zou gaan halen. Ook zei hij dat we voorbereid moesten zijn op het feit dat wanneer ze die bewuste uren wel zou overleven, er een hoop zou gaan veranderen. Hij zei dat als mijn moeder uit de coma zou ontwaken, zij sowieso nooit meer de moeder van eerst zou kunnen zijn. Ze was eenzijdig verlamd geraakt en haar spraakcentrum was dusdanig beschadigd dat ze nooit meer zou kunnen communiceren.´´ Het nieuws valt rauw op hun dak en ze spreken als gezin af dat ze zoveel als mogelijk bij haar te zijn en haar niet alleen te laten.

Het allesbepalende telefoontje

De vader van het gezin blijft die nacht in het ziekenhuis maar de kinderen gaan met hun tante en oom mee naar huis. Het is 28 december 2002, 7 uur in de ochtend als de telefoon gaat.  Het is hun vader en hij heeft slecht nieuws. “Yvette, met papa. Mama is écht heel erg ziek en staat op het punt ons te verlaten. Ik houd nu de telefoon tegen haar oor zodat je in ieder geval nog wat tegen haar kunt zeggen.” Zegt haar vader. “Ja, maar wat moet ik zeggen dan?”, antwoordde ik“Maakt niet uit meis, alles is goed, hier komt ze…”. En zo nam Yvette op 15 jarige leeftijd telefonisch afscheid van haar moeder. Als ze eraan terugdenkt voelt ze nog de rillingen over haar lichaam.

“Het was allemaal heel onwerkelijk. Daar zaten mijn broer en ik dan in de logeerkamer van mijn tante en oom, oververmoeid van een onzekere nacht en zonder onze geliefde ouders. Het was één van de moeilijkste momenten in mijn leven. “ Ze was slechts vijf kilometer bij ons vandaan maar toch konden we haar niet zien. Ik voelde me machteloos en wilde bij haar zijn, haar vastpakken, knuffelen en haar vertellen dat ze niet zomaar weg kon gaan.’’

De invloed van het overlijden

Yvette en haar moeder waren close, haar plotselinge overlijden, viel haar zwaar. Alles veranderde en elke maand was er wel iets waardoor ze haar moeder miste. “Mijn moeder overleed in mijn examenjaar en kort na haar overlijden stond ons eindejaarsgala voor de deur. Mijn moeder had al een galajurk voor me gekocht. Een hele lelijke, vond ik. Maar omdat zij hem had uitgekozen wilde ik hem perse aan.´´ Yvette regelde een limousine via vrienden van haar ouders, had een gala-date en was met een groep vriendinnen. Alle ingrediënten voor een top avond. Toch zag ze er erg tegenop. “Ik miste mijn moeder en was erg onaardig tegen de persoon die mij op moest maken. Niets was goed, alles vond ik lelijk. En ik was totaal niet aardig. Al mijn tante en ooms waren gekomen om me uit te zwaaien. Wat heel lief was, maar die ene persoon die er moest zijn, was er niet. Ik voelde boosheid en verdriet maar ook dankbaarheid richting de mensen die er wel waren. Ik zie mijn familie nog op een rij op de parkeerplaats staan mompelen en huilen “Dit had Ton fantastisch gevonden.´´

Onvoorwaardelijke liefde

Yvette haar familie bleef betrokken en schonk haar alle liefde en aandacht op de momenten dat haar moeder dit gedaan zou hebben. Ze namen haar mee naar de bioscoop, een dagje winkelen of weekendje weg. “Mijn omgeving was er voor mij op de momenten die ertoe deden. Dat was zo ongelofelijk fijn. En nog steeds hoor! Nu twintig jaar later zijn ze er nog steeds altijd voor me. Ik ben daar onwijs dankbaar voor en ook al zijn het niet mijn ouders / moeders. Ze hebben een heel speciaal plekje in mijn hart gekregen.”

Rouwende jongeren

Naarmate de tijd verstreek werd Yvette werd steeds vaker door tieners aangesproken die ook een verlies hadden ervaren. Ze schrok hoeveel van hen een ouder miste en nog meer van het feit dat ze voor hun gevoel, nergens terecht konden.  Ze besloot er wat aan te doen en startte een onderzoek onder jongeren in rouw.

“Ik weet niet precies wanneer het begon maar op een bepaald moment dacht ik, dit gaat te ver. Er moet meer informatie en hulp voor jongeren in rouw komen.” Ze begon met schrijven. Een handboek voor jongeren in rouw, had ze bedacht. Een boek waarin jongeren (h)erkenning, informatie en tips moesten kunnen vinden na het overlijden van een ouder. “Het was heel intens. Ik had veel interviews met jongeren in rouw en door hun ervaringsverhalen voelde ik ineens ook mijn eigen verdriet en pijn.  Naar boven komen. Het was emotioneel zwaar en achteraf gezien een verwerkingsproces voor mijzelf.” Ze lanceerde haar boek met de titel; Carpe Diem…Juist nu! op de tiende sterfdag van haar moeder. “Het boek is ontstaan vanuit haar verlies, haar sterfdag vond ik altijd maar moeilijk en dus hoopte ik door de lancering op deze dag plaats te laten vinden dat haar sterfdag eindelijk ook een positieve lading kon krijgen en dat is gelukkig gelukt.’’

Rouwapp

Haar rouwboek voor jongeren wordt inmiddels door verschillende scholen, inloophuizen en gezinnen gebruikt, toch was dit niet genoeg voor Yvette. “Verlies is zwaar en vooral in de eerste twee jaar na een overlijden zijn er veel lastige dagen bij. Gek genoeg is er vaak vooral in de eerste weken na het overlijden aandacht voor de nabestaanden, maar voelen veel nabestaanden zich daarna eenzaam.” Ze bedacht de Condole rouw-app die zou moeten zorgen voor blijvende verbinding bij een overlijden. Een app die ook in de periode na de afscheidsweek steun en troost moest bieden op bijvoorbeeld de eerste verjaardag zonder man, de eerste kerst zonder broer of de eerste sterfdag van de overledene.

“Het viel me op hoe moeilijk we het vinden om er voor elkaar te zijn, terwijl de wil er verder wel is.” Het is volgens Yvette vooral de angst om een naaste tot last te zijn of de angst om een nabestaande een naar gevoel te geven door over de overledene te beginnen. “Veel mensen weten niet wat ze moeten zeggen, wat ze kunnen doen en durven er niet naar te vragen terwijl andere het juist lastig vinden om hulp te vragen.” Liefde, verbondenheid en zorg voor elkaar is belangrijk en noodzakelijk om het verlies een plek te kunnen geven vindt Yvette. Ook weet ze dat iedereen op zijn of haar eigen manier rouwt. Daarom heeft ze de app zo ingericht dat er voor iedereen een passende vorm beschikbaar is. “De één rouwt liever alleen in stilte, de ander zoekt naar herkenning en weer een ander wil zich inlezen om een naaste te kunnen helpen.” Via de app kunnen nabestaande troost, informatie en steun ervaren. Vanuit hun directe kring van familie en vrienden maar ook vanuit de professionele hoek door de chatfunctie waarmee men op laagdrempelige wijze even zijn of haar verhaal kwijt kan aan een vrijilliger of door in contact te treden met lotgenoten of een rouwspecialist in de buurt.

Met haar rouw-app geeft ze invulling aan de behoefte naar verbinding bij een overlijden. “Er voor elkaar zijn is belangrijk. Bij leven, bij overleven en bij een overlijden. Ik hoop met Condole een aandeel te hebben in dit proces en daarnaast een persoonlijkere manier van gedenken en herinneren te hebben gecreëerd. En zie het als een ode aan mijn moeder om nu andere in rouw te mogen helpen.’’